Cách soạn giáo án theo Công văn 5512 cho giáo viên mới đi dạy
Huỳnh Thị Ngọc Trâm
Giáo án của giáo viên mới nộp lên tổ chuyên môn mà bị trả lại, phần lớn không phải vì sai kiến thức. Mình từng ngồi duyệt khá nhiều bản, và lỗi lặp đi lặp lại là mục tiêu viết một kiểu, hoạt động làm một kiểu, còn cột “sản phẩm” thì để trống hoặc ghi “học sinh trả lời được câu hỏi”. Bản đó đọc thì đủ mục, nhưng người duyệt nhìn là biết người soạn chưa hình dung ra tiết dạy.
Bài này nói về cách soạn kế hoạch bài dạy (lesson plan) theo khung Phụ lục 4 của Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, loại giáo án mà trường THCS, THPT đang dùng. Mình viết cho người mới, nên sẽ đi theo đúng thứ tự của mẫu.
Kiểm lại căn cứ trước khi soạn
Năm học này có thay đổi đáng để ý. Điều lệ trường phổ thông mới ban hành kèm Thông tư 15/2026/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ 10/5/2026, theo các bài phân tích trên báo ngành thì đã rút hồ sơ của giáo viên bộ môn không kiêm nhiệm xuống còn kế hoạch bài dạy, và chấp nhận hồ sơ điện tử thay cho bản giấy. Trong khi đó, Công văn 5512 chưa bị bãi bỏ, nên khung kế hoạch bài dạy ở Phụ lục 4 vẫn là thứ phần lớn tổ chuyên môn đang dùng để duyệt.
Nói gọn, bạn có thể không còn phải làm kế hoạch giáo dục cá nhân như mấy năm trước, nhưng giáo án thì vẫn soạn theo khung 5512. Mỗi trường triển khai một chút khác nhau. Có nơi vẫn giữ thói quen bắt nộp thêm giấy tờ. Vì vậy việc đầu tiên khi nhận lớp là hỏi tổ trưởng: tổ dùng mẫu nào, nộp bản in hay file, nộp trước tiết dạy bao lâu.
Viết mục tiêu sao cho đo được
Phần I của mẫu là mục tiêu, chia thành kiến thức, năng lực và phẩm chất. Giáo viên mới hay chép nguyên văn yêu cầu cần đạt trong chương trình môn học vào đây, rồi thêm một dòng năng lực chung “tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo” cho đủ bộ.
Chép vậy không sai, nhưng nó không giúp bạn dạy. Mục tiêu nên viết bằng động từ mà cuối tiết bạn kiểm được: học sinh “nêu được”, “giải được bài toán dạng…”, “viết được đoạn văn có…”. Nếu một mục tiêu không có hoạt động nào bên dưới phục vụ nó, gạch đi. Ngược lại, nếu có hoạt động mà không gắn với mục tiêu nào, hoạt động đó đang thừa.
Phần phẩm chất là chỗ dễ viết sáo nhất. Đừng liệt kê đủ năm phẩm chất. Chọn một cái thật sự gắn với bài, ví dụ “trung thực khi báo cáo kết quả thí nghiệm” trong một tiết thực hành, và để ý xem trong tiến trình có lúc nào học sinh thể hiện nó không.
Ghi thiết bị cụ thể
Phần II là thiết bị dạy học và học liệu. Ghi rõ từng thứ: máy chiếu, phiếu học tập số mấy, bao nhiêu bộ dụng cụ, đoạn video dài bao lâu. Người duyệt đọc phần này để biết bạn đã nghĩ tới chuyện tổ chức hay chưa. “Tranh ảnh, máy chiếu” là ghi cho có. “Bốn bộ thí nghiệm cho bốn nhóm, phiếu học tập 1 in 40 bản” là ghi để dạy. Chi tiết nhỏ kiểu này là một phần của làm giáo viên ở trường mà ít ai dặn người mới.
Dựng bốn hoạt động theo một khuôn
Phần III là tiến trình dạy học, gồm bốn hoạt động. Mỗi hoạt động có bốn mục giống nhau: mục tiêu, nội dung, sản phẩm, tổ chức thực hiện.
Mở đầu
Hoạt động này để xác định vấn đề hay nhiệm vụ học tập. Đừng biến nó thành mười phút trò chơi không liên quan. Một câu hỏi tình huống, một hình ảnh lạ, một kết quả đo bất ngờ là đủ, miễn là cuối hoạt động học sinh thấy cần học bài hôm nay để trả lời.
Hình thành kiến thức mới
Đây là phần dài nhất, có thể chia nhỏ thành 2.1, 2.2 theo từng đơn vị kiến thức. Mỗi phần nhỏ vẫn phải đủ bốn mục. Chỗ hay bị thiếu là “sản phẩm”: phải ghi được thứ học sinh làm ra, như bảng kết quả của nhóm, câu trả lời trong phiếu, sơ đồ trên bảng phụ.
Luyện tập
Bài tập chọn để luyện đúng thứ vừa học, từ dễ tới khó vừa phải. Ghi rõ bài nào, làm cá nhân hay theo cặp, chấm chữa thế nào.
Vận dụng
Đây là phần nhiều người cho về nhà rồi bỏ đó. Nếu giao về nhà, ghi rõ hạn nộp và cách bạn sẽ xem sản phẩm ở tiết sau. Không thì nó chỉ nằm trên giấy.
Mục “tổ chức thực hiện” trong mỗi hoạt động đi theo bốn bước: chuyển giao nhiệm vụ, thực hiện nhiệm vụ, báo cáo và thảo luận, kết luận và nhận định. Giáo viên mới hay viết bốn bước này giống hệt nhau cho mọi hoạt động. Người duyệt đọc kỹ nhất là bước chuyển giao: bạn giao gì, bằng câu lệnh nào, trong bao nhiêu phút. Viết được rõ bước này thì lên lớp bạn cũng nói được rõ.
Đừng soạn cho người duyệt đọc
Có một kiểu giáo án mình gặp nhiều ở giáo viên mới: dài tám, mười trang cho một tiết 45 phút, chữ dày đặc, chép lời thoại của giáo viên từng câu. Nhìn thì công phu. Lên lớp thì không ai đọc theo được.
So hai người mới cùng tổ. Người thứ nhất soạn rất dài, nhưng tiết dự giờ thì cháy giáo án, hoạt động vận dụng không kịp làm. Người thứ hai soạn ngắn hơn một nửa, mỗi hoạt động ghi số phút ở đầu, có sẵn phương án cắt nếu thiếu giờ. Tiết của người thứ hai trơn hơn hẳn, và tổ trưởng cũng duyệt nhanh hơn. Nên tập thói quen này từ đầu, vì giáo án là thứ bạn sẽ viết suốt mấy chục năm.
Vài việc nhỏ giúp đỡ vất vả hơn nhiều. Làm một file mẫu riêng có sẵn khung bốn hoạt động, các tiêu đề cố định, chỉ việc điền. Soạn theo chủ đề hoặc theo cụm bài thay vì từng tiết rời. Lưu kèm phiếu học tập ngay trong cùng thư mục để năm sau mở ra là dùng lại được, sửa theo lớp mới.
Nhờ người cũ đọc một lần
Tuần đầu, xin tổ trưởng hoặc một giáo viên lâu năm trong tổ đọc giúp một bản giáo án trước khi dạy. Phần lớn họ sẵn lòng. Họ sẽ chỉ cho bạn những thứ không có trong văn bản nào: tổ này thích ghi số phút ở đâu, học sinh khối này làm nhóm mất bao lâu, phòng nào máy chiếu hay chập chờn.
Còn nếu bạn được dự giờ một tiết của họ, hãy mang theo bản giáo án của chính tiết đó nếu họ cho xem. Đối chiếu giấy với lớp thật là cách học soạn giáo án nhanh hơn mọi bài hướng dẫn, kể cả bài này.
Quy định về hồ sơ giáo viên có thể được hướng dẫn thêm theo từng năm học; nên đối chiếu văn bản của Sở và của trường nơi bạn dạy.
FILED UNDER : Nghề Dạy Học
TAG :