emailpower / 2026-11-08

Huỳnh Thị Ngọc Trâm

Phiếu chấm dạy thử ở nơi mình làm chỉ có một mặt giấy A4. Phần trên là vài tiêu chí in sẵn, phần dưới để trống cho người chấm ghi tay. Thứ quyết định kết quả gần như luôn nằm ở phần ghi tay đó, và nó hiếm khi là chuyện giáo án đẹp hay slide có hình động.

Bài này mình viết cho người sắp đi dạy thử ở trung tâm hoặc trường tư. Trường công thì phần thực hành giảng dạy trong kỳ tuyển viên chức có quy chế riêng, mình không bàn ở đây.

Giao nhiệm vụ cho rõ trước khi làm gì khác

Lỗi mình ghi vào phiếu nhiều nhất là giao nhiệm vụ không rõ. Ứng viên nói một tràng: “Bây giờ các em sẽ làm việc theo cặp, đọc đoạn văn, gạch chân những từ chỉ thời gian rồi so sánh với bạn và sau đó viết ba câu…” Học sinh nhìn nhau. Một nửa lớp bắt đầu đọc, một nửa hỏi bạn bên cạnh làm gì.

Người dạy có kinh nghiệm sẽ chia nhỏ yêu cầu, làm mẫu một câu, rồi hỏi lại một câu kiểm tra kiểu “Mình làm một mình hay với bạn?” (giới dạy tiếng Anh gọi là instruction checking question). Mất thêm ba mươi giây. Đổi lại cả lớp bắt đầu cùng lúc. Người chấm nhìn thấy khác biệt đó ngay, vì đó là ba mươi giây cho biết ứng viên có từng đứng trước một lớp thật hay chưa.

Xử lý câu trả lời sai

Ở buổi dạy thử, thường sẽ có người cố tình trả lời sai. Có nơi dùng học sinh thật, có nơi nhờ nhân viên đóng vai học sinh, và người đóng vai được dặn trước là thỉnh thoảng nói sai, nói lạc đề, hoặc im lặng.

Mình từng chấm hai ứng viên dạy cùng một bài thì quá khứ đơn. Một “học sinh” nói “Yesterday I go to school”. Ứng viên A nói ngay “Sai rồi, phải là went”, rồi chuyển sang em khác. Ứng viên B nhắc lại câu đó với giọng hơi kéo dài ở chữ “go”, nhìn em đó chờ. Em tự sửa thành “went”. B khen một câu ngắn rồi đi tiếp. Cả hai đều sửa lỗi. Nhưng chỉ B để học sinh tự làm phần việc của học sinh.

Nhiều người hỏi mình liệu không có kinh nghiệm thì có nên thử sức với nghề giáo viên qua những buổi dạy thử thế này không. Có, nhưng hãy tập riêng phần sửa lỗi trước. Nhờ một người bạn đóng vai, cứ hai câu lại cố tình sai một lần, mình tập phản ứng sao cho không làm học sinh xấu hổ.

Canh giờ và biết bỏ bớt

Buổi dạy thử thường chỉ mười lăm tới ba mươi phút. Ứng viên hay chuẩn bị quá nhiều: năm hoạt động cho hai mươi phút. Tới phút mười tám mới làm xong hoạt động thứ ba, rồi vội vàng chạy qua hai cái còn lại.

Mình chấm cao người dám bỏ. Hết giờ mà chưa xong, họ nói thẳng “phần này cô định cho các em làm tiếp ở nhà” và kết bài gọn. Như vậy là biết canh giờ. Người chấm không cần thấy bạn dạy hết giáo án, họ cần thấy bạn biết lúc nào phải dừng.

Một mẹo nhỏ: đặt đồng hồ ở chỗ mình nhìn được mà không phải cúi xuống điện thoại. Nhiều phòng dạy thử có đồng hồ treo tường sau lưng người chấm, rất tiện.

Đừng chỉ nhìn vào slide

Slide làm kỹ không có lỗi gì. Vấn đề là nhiều ứng viên dựa vào slide đến mức quay lưng với lớp, đọc từ màn hình, và khi máy chiếu trục trặc thì đứng hình luôn.

Mình đã cố tình tắt máy chiếu giữa buổi vài lần. Không phải để làm khó, mà vì chuyện đó xảy ra thật ở trung tâm mỗi tuần. Người viết được lên bảng, chuyển sang hoạt động nói, hoặc dùng flashcard mang theo, thường là người dạy thật đã lâu. Lần sau đi dạy thử, nên mang theo một bản in giáo án và vài tấm thẻ từ vựng, phòng khi không có gì để chiếu.

Chuẩn bị cho phần nói chuyện sau buổi dạy

Sau khi dạy xong, đa số nơi có mười phút trao đổi. Câu hỏi quen thuộc là “Bạn tự thấy buổi dạy thế nào?” hoặc “Nếu dạy lại, bạn đổi gì?”. Đây là phần nhiều người lơ là nhất, mà lại là phần người chấm dùng để chọn giữa hai ứng viên dạy ngang nhau.

Ứng viên trả lời “Em thấy ổn ạ, học sinh hợp tác tốt” thì người chấm không có gì để ghi. Ứng viên nói “Em giao nhiệm vụ hoạt động hai hơi dài, nên có hai bạn làm sai yêu cầu; lần sau em sẽ làm mẫu trước” thì người chấm ghi ngay vào phiếu. Không ai mong buổi dạy thử hoàn hảo. Người ta muốn thấy bạn nhìn ra lỗi của chính mình, vì đó là thứ cho thấy bạn sẽ tiến bộ sau khi được nhận.

Nếu được hỏi về lớp học khó, hãy kể một tình huống cụ thể bạn đã gặp, kể cả khi đó chỉ là lớp gia sư hai học sinh. Một câu chuyện nhỏ có thật vẫn thuyết phục hơn một câu trả lời trơn tru học thuộc trên mạng.

Về trang phục và giấy tờ thì giản dị thôi: ăn mặc như ngày đi dạy bình thường, mang bản in giáo án cho người chấm, bản sao bằng cấp và chứng chỉ để sẵn trong bìa. Tới sớm mười lăm phút để xem phòng, thử máy chiếu, hỏi lớp có bao nhiêu em. Những phút đó giúp bạn bình tĩnh hơn mọi lời tự trấn an.